|محمد علی بهمنی| شیخ زاید بن سلطان آل نهیان  بنیانگذار امارات و مساله جزایر سه گانه

پایگاه اطلاع‌رسانی مرکز اسناد انقلاب اسلامی - دیدگاه؛ شیخ زاید پیش از تاسیس امارات بار‌ها تلاش کرد به ایران ثابت نماید که درصدد تامین نظرات ایران درباره جزایر سه گانه است، شیخ زاید اولا تاکید می‌کند که در مساله جزایر دخالتی ندارد و افزون بر این نیز اصرار دارد که ایران، شیوخ راس الخیمه و شارجه را نیز طرف خود قرار ندهد،  چون آن‌ها در سیاست بین الملل وارد نیستند.  
شیخ زاید در مذاکره‌ای با نماینده ساواک در مورخ ۱۳۵۰/۲/۱۶ تصریح کرد: 

برای من و شیخ نشین ابوظبی، دوستی ایران مهم است، نه وجود این چند جزیره، ما به دوستی مان از جهات مختلف از جمله این که ایران قوی‌ترین همسایه است که در خلیج فارس داریم، احتیاج داریم.  

پیشتر در ۱۳۵۰/۲/۲ نیز گفته بود:باتوجه به این که ایران بزرگ‌ترین و قدرتمندترین و نزدیک‌ترین همسایه به امارات خلیج فارس است، هدف اصلی ابوظبی، عملی کردن نظر ایران است.

در همین دیدار باز شیخ زاید تصریح می‌کند: مساله جزایر هیچ ارتباطی به ابوظبی ندارد، مساله‌ای بین ایران و حکام راس الخیمه و شارجه است.

شیخ زاید در اظهار نظری دیگر در مذاکره با نماینده ساواک در ۱۳۵۰/۲/۵، به ایران توصیه کرد که برای حل مساله جزایر با شیوخ شارجه و راس الخیمه که با اصول سیاست بین الملل آشنایی ندارند،  مذاکره نکند و در این باره تصریح کرد: 

به نظر من ایران نباید در مورد مساله جزایر با حکام راس الخیمه و شارجه که با اصول سیاست و روابط بین دول آشنایی ندارند، صحبت کند، ایران باید با کویت و عربستان سعودی که به ظاهر خود را دوست ایران نشان می‌دهند، مذاکره کند که اولا از تحریک حکام راس الخیمه و شارجه که مهمترین عامل عدم قبول نظریات ایران از طرف آنها است، خودداری کنند، دوما عربستان سعودی و کویت را تحت فشار قرار دهد تا با اختیاری که آن دو از طرف امارات خلیج فارس دارند، مساله جزایر را حل کنند  و حکام راس الخیمه و شارجه را برای مذاکره به پشت میز بنشانند و یا این که از هریک از دولتین کویت و عربستان سعودی یک نفر و از چهار شیخ نشین دبی و ابوظبی و قطر و بحرین هر کدام یک نفر نماینده انتخاب شده و این هیات از آخرین نظریات حکام راس الخیمه و شارجه اطلاع حاصل و با ایران برای حل مساله جزایر تماس برقرار نمایند و ایران باید صراحتا به کویت و عربستان سعودی بگوید اگر طالب استقرار امنیت خلیج فارس می‌باشند و معتقد به تشکیل فدراسیون امارات خلیج فارس هستند،  اول باید مساله جزایر را حل کنند و فدراسیونی که از طرف ایران تایید و حمایت نشود، بی فایده است.

شیخ زاید در آستانه اعلام موجودیت امارات و نیز اعمال حاکمیت ایران بر جزایر سه گانه، نقش فعال تری در جهت حل و فصل مساله جزایر با کسب رضایت ایران بر عهده گرفت و از جمله درمذاکره با فرستاده دولت ایران در سوم آبان ۱۳۵۰ تصریح کرد: 

من نمی‌دانم این جزایر در کجا واقع هستند؟ شنزار هستند یا سنگی؟ من خدا را شاهد می‌گیرم که تا سرحد امکان به شیوخ شارجه و راس الخیمه نصیحت کردم که با ایران کنار بیایید و موجبات رنجش ایران را  فراهم نکنید.

شیخ زاید در دیدار ششم آبان ۱۳۵۰ با دیپلمات‌های انگلیسی مقیم خلیج فارس نیز پذیرش پیشنهادات ایران را به صلاح شارجه و حتی موجودیت امارات دانست، در  هشتم آذرماه ۱۳۵۰ نیز ریچارد بومونت سفیر انگلیس در قاهره اظهار داشت که شیخ زاید  یادداشت تفاهم در حال انعقاد ایران و شارجه را پذیرفته و مورد ستایش قرار داده است.

به دنبال آزاد سازی جزایر سه گانه از اشغال استعمار انگلیس در نهم آذرماه ۱۳۵۰ و اعاده حاکمیت ایران بر این جزایر هم موضوع حاکمیت ایران بر جزایر از دیدگاه شیخ زاید تمام شده بود. وی نه تنها در مذاکرات با مقامات ایرانی بلکه در دوسفر خود به ایران در سال‌های ۱۳۵۴ و ۱۳۵۶ و بیانیه‌های رسمی پس از این دیدار‌ها نیز هیچ گونه  اشاره و ادعایی علیه حاکمیت ایران بر جزایر نداشت. شیخ زاید در سفر به لیبی در بیانیه‌ای علیه حاکمیت ایران بر جزایر موضع گرفت، اما بعدا در دیدار با مقامات ایرانی این موضع گیری را ناشی از فشار قذافی و ترس خود از دیوانگی قذافی دانست.

شیخ زاید در سفر به سوریه نیز بیانیه مشترکی با حافظ اسد علیه حاکمیت ایران بر جزایر منتشر کرد، اما پس از بازگشت از سوریه و در ۹ شهریور ۱۳۵۱ در دیدار با امین اله فروغی کنسول ایران در دبی سعی کرد این بیانیه را به عنوان اقدامی نمایشی جهت کاستن از فشار‌های دولت‌های تندرو عربی و در راس انان عراق توجیه نماید، شیخ زاید در این باره گفت: 

در سوریه اعلامیه لحن خیلی ملایم داشت و آن مختصری هم که نوشته شد، در حقیقت ترس سوریه از عراق بود. این حقیقت را به شما بگویم که حافظ اسد شخصا مردیست که به حفظ دوستی با ایران علاقه دارد و حتی خیلی به من سفارش کرد که در حفظ دوستی امارات با ایران بکوشم.  

تنها و تنها شیخ زاید زیر فشار کشور‌های تندروی عرب و بعد از انقلاب اسلامی زیر فشار اسراییل و آمریکا و به اکراه ادعای مصنوعی و تحمیل شده بر امارات در مورد بخشی مسلم از خاک ایران یعنی جزایر سه گانه را گاه به گاه طرح می‌کرد. اما رویه عملی او ترک چنین ادعای سخیفی بود. موضوعی که می‌تواند الگویی برای جانشینان آن مرحوم هم باشد.

منبع کانال تلگرامی نویسنده

بخش دیدگاه محملی برای انعکاس نظرات اهل قلم، پژوهشگران و دانشگاهیان است تا آرای پژوهشی جدید خود را در دسترس علاقمندان به تاریخ و فرهنگ ایران معاصر و تحولات انقلاب اسلامی قرار دهند؛ لذا ضمن سلب مسئولیت نسبت به محتوا و رویکرد علمی پژوهشگران، پایگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی پذیرای تمام جستارها، یادداشت‌ها و پژوهش‌هایی است که در باب تاریخ و سیاست ایران معاصر تدوین و نگاشته شده، و آن را در اختیار دیگر علاقمندان این حوزه قرار خواهد داد.